Hiện nay dịch sốt xuất huyết (SXH) đang hoành hành ở nhiều nơi trên cả nước và diễn biến hết sức phức tạp, để giúp CCVC và HSSV hiểu thêm về bệnh SXH cũng như mức độ nguy hiểm của dịch bệnh này và biết cách phòng tránh cho bản thân. Hôm nay nhà trường sẽ cung cấp đến quí thầy cô giáo và các em học sinh một số thông tin cần thiết về bệnh sốt xuất huyết.
* Tại sao mọi người bị mắc SXH
Bệnh SXH là bệnh truyền nhiễm cấp tính, do vi rút Dengue gây ra và muỗi vằn Aedes Aegypti là trung gian truyền bệnh. Muỗi vằn đốt người bệnh nhiễm virut mang sang đốt người lành mang bệnh.
Bệnh xảy ra quanh năm nhưng thường bùng phát thành dịch lớn vào mùa mưa, từ tháng 4 đến tháng 11.
* Bệnh SXH có nguy hiểm không
Hiện nay, bệnh sốt xuất huyết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc xin phòng bệnh. Bệnh có thể gây thành dịch lớn làm nhiều người mắc cùng lúc, gây khó khăn cho việc chăm sóc và điều trị, giảm sức lao động, ảnh hưởng đến sức khỏe. Nếu đến muộn có thể dẫn đến sốc, xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não, trụy tim mạch, tay tê liệt, hôn mê dẫn đến tử vong cao, đặc biệt là trẻ em.
* Làm sao nhận biết người mắc bệnh SXH
- Bệnh thường có các dấu hiệu sau:
+ Thể nhẹ: sốt cao đột ngột trên 38o C, kéo dài trong 2 – 7 ngày, khó hạ sốt, đau đầu dữ dội vùng trán, đau sau nhãn cầu, có thể có dấu hiệu phát ban, không kèm theo ho, sổ mũi.
+ Thể nặng bao gồm các dấu hiệu trên và kèm theo:
Dấu hiệu xuất huyết: chấm xuất huyết ngoài da, chảy máu cam, chảy máu chân răng, vết bầm chỗ tiêm, nôn ra máu, đi cầu phân đen. Đau bụng, buồn nôn, chân tay lạnh, vật vã, hốt hoảng
* Chúng ta cần phải làm gì khi nghi ngờ bị SXH
Khi nghi ngờ bị SXH thì đưa ngay người bệnh đi khám. Trường hợp nhẹ có thể chăm sóc tại nhà như sau:
+ Nghỉ ngơi tại nhà.
+ Cho uống nhiều nước, uống dung dịch Oresol, nước trái cây. Cho ăn nhẹ như: cháo, súp hoặc sữa.
+ Hạ sốt với Paracetamol, lau mát khi sốt cao
Theo dõi bệnh nhân nếu có bất kỳ dấu hiệu xuất huyết nào hoặc diễn biến nặng (sốt li bì, bứt rứt, vật vã, chân tay lạnh, đau bụng, nôn nhiều) cần đưa ngay đến bệnh viện.
* Các biện pháp phòng, chống SXH:
Cách tốt nhất để phòng chống SXH làthường xuyên diệt muỗi, diệt lăng quăng, ngủ mùng.
- Hàng tuần thay nước bình bông, súc rửa lu, loại bỏ vật phế thải và các ổ nước đọng để muỗi không có nơi sinh sản.
- Thả cá 7 màu để cá ăn lăng quăng trong lu nước, hồ nước khó súc rửa.
- Diệt muỗi bằng nhang trừ muỗi, vợt điện diệt muỗi, bình xịt muỗi, treo mành tre, rèm tẩm hóa chất diệt muỗi ở cửa sổ và cửa ra vào.
Cách tránh muỗi đốt:
- Không treo quần áo, mùng mền, vật dụng ở nơi tối tăm ẩm thấp để muỗi không có nơi trú đậu.
- Mặc quần áo dài, màu sáng để hạn chế muỗi đốt; ngủ mùng kể cả ban ngày, nhất là đối với trẻ nhỏ.
- Làm lưới chắn muỗi ở của sổ, cửa ra vào.
Tóm lại, muỗi vằn là vật trung gian truyền bệnh SXH. Nếu không có lăng quăng, không có muỗi vằn thì không có bệnh SXH. Diệt lăng quăng, diệt muỗi để phòng chống Sốt xuất huyết là trách nhiệm của mỗi người. Cần tích cực tuyên truyền vận động mọi gia đình hàng tuần tổng vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng ở các vật chứa nước trong nhà và xung quanh nhà để muỗi vằn không có nơi sinh sản.
Mong rằng với những kiến thức cơ bản trên có thể giúp cho các thầy cô giáo và các em học sinh hiểu rõ hơn về bệnh SXH, từ đó có các biện pháp phòng tránh cho bản thân và cho cộng đồng.
-----------------------------------------------------------------------
Tại Việt Nam, muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết có 2 loại chính là: Muỗi Aedes aegipti và Aedes albopitus; trong đó muỗi Aedes albopitus thích sống ở bụi cây, đám cỏ vùng nông thôn, ngược lại muỗi Aedes aegipti là loài muỗi sống ở đô thị, phát triển mạnh ở những vùng mới đô thị hóa, thích sống trong nhà, đậu trên mắc quần áo. Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết là loài muỗi ưa thích hút máu người đây là “món khoái khẩu” không thể thiếu của loại muỗi này, muỗi đốt người vào ban ngày lúc sáng sớm và chập tối, muỗi đốt nhiều lần trong ngày nếu chưa no máu, loại muỗi này hung hăng, đốt người một cách tàn bạo, không kiêng nể bất cứ ai.
Phương thức lây truyền bệnh SXH
Muỗi cái Aedes bị nhiễm vi rút Dengue khi hút máu người bị bệnh SXH trong giai đoạn cấp tính, tuyến nước bọt của muỗi bị nhiễm vi rút sau thời gian ủ bệnh 8 đến 10 ngày và muỗi sẽ truyền vi rút sang người lành qua vết đốt. Muỗi cái bị nhiễm vi rút Dengue có thể truyền trực tiếp cho thế hệ tiếp theo. Đây là cơ chế quan trọng để duy trì vi rút trong cơ thể muỗi và tiếp tục truyền bệnh.
Sinh sản của muỗi
Muỗi Aedes thích đẻ trứng ở những vật chứa nước sạch (nước mưa) trong khu dân cư, muỗi phát triển mạnh vào mùa mưa khi nhiệt độ trung bình hàng tháng trong khoảng 20 độ C. Cả hai loại muỗi Aedes đều có mối quan hệ chặt chẽ với hoạt động của con người, sống chung với con người, nơi sinh sản trong nhà của muỗi là: chum vại sành chứa nước, bể chứa nước trong nhà tắm, bể chứa nước không có nắp đậy, lọ hoa, chậu cây cảnh, chai lọ có nước, khay nước tủ lạnh, dụng cụ chứa nước bằng nhựa và bất cứ dụng cụ chứa nước nào khác có thời gian trữ nước đến 7 ngày.
Khu vực ngoài nhà muỗi sinh sản ở hốc cây, gốc tre nứa, kẽ lá (dừa, bẹ chuối, bẹ khoai môn), chum vại chứa nước, chai lọ, vỏ đồ hộp, lốp xe hỏng, bát hứng mủ cao su, vỏ dừa và tất cả các dụng cụ chứa nước nhân tạo khác đều là nơi sinh sản của muỗi.
Các biện pháp diệt muỗi để phòng bệnh SXH
- Loại bỏ các nơi sinh sản của muỗi
Để phòng bệnh SXH cần huy động cộng đồng tham gia loại trừ các ổ bọ gậy bằng cách làm sạch môi trường, thu gom phế thải, chôn lấp vỏ đồ hộp, các loại rác thải chứa nước, loại bỏ lốp xe hỏng, lấp các hốc cây chứa nước, làm sạch máng nước, đậy kín các dụng cụ chứa nước khi sử dụng.
- Diệt lăng quăng:
+ Dùng hóa chất Temephos (Abate 1%) thả vào nước diệt lăng quăng (bọ gậy).
+ Dùng cá 7 màu thả vào dụng cụ chứa nước để ăn lăng quăng (bọ gậy).
+ Dùng tôm chân đốt nhỏ (Mesocyclops) bỏ vào dụng cụ chứa nước để ăn lăng quăng (bọ gậy).
- Phòng vệ cá nhân:
+ Dùng hương xua muỗi.
+ Dùng bình xịt muỗi.
+ Vợt diệt muỗi bằng điện.
+ Kem bôi xua muỗi.
+ Nằm màn tẩm hóa chất.
- Dùng hóa chất diệt muỗi:
Dùng máy động cơ hay máy cầm tay phun diệt muỗi trưởng thành bằng hóa chất 50EC khi có dịch SXH. Đối với biện pháp này cần có sự hỗ trợ của đơn vị y tế cơ sở tổ chức thực hiện theo hướng dẫn.
Phân biệt bệnh do vi-rút Zika và sốt xuất huyết, sốt siêu vi
- Cách thức lây truyền: Vi-rút Zika lây truyền cho người chủ yếu qua vết cắn của muỗi Aedes mang vi-rút. Đây cũng chính là loại muỗi trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết và sốt siêu vi. Tuy nhiên, sốt xuất huyết không lây qua tiếp xúc trực tiếp, trong khi sốt siêu vi có thể lây qua dịch tiết nước bọt, dịch nhầy ở mũi… Đặc biệt, vi-rút Zika còn có khả năng lây truyền qua đường tình dục và đường máu. Tuy nhiên, đây là những phương thức lây truyền không phổ biến.
- Đối tượng dễ mắc bệnh: Trẻ em từ 3 đến 10 tuổi là đối tượng dễ mắc sốt xuất huyết và sốt siêu vi nhất. Đối với vi-rút Zika, bất kì ai sống trong vùng có muỗi Aedes và từng ghi nhận trường hợp mắc bệnh đều có thể bị lây nhiễm.
- Triệu chứng: Các bệnh nhân mắc bệnh do vi-rút Zika, sốt xuất huyết, sốt siêu vi thường có triệu chứng tương tự nhau nên dễ gây nhầm lẫn. Bệnh nhân mắc vi-rút Zika thường có biểu hiện sốt, nổi mẩn, đau cơ, nhức đầu, đau mắt. Bệnh nhân sốt xuất huyết thường sốt cao hơn cũng như đau nhức cơ nhiều hơn, đặc biệt là có biểu hiện xuất huyết (xuất huyết dưới da, chảy máu mũi).
Trong khi đó, nếu bị sốt siêu vi, bệnh nhân thường sốt rất cao (38-39oC, thậm chí là 40-41oC) và sốt từng cơn, nổi hạch, viêm mắt, đỏ mắt. Hiện nay, xét nghiệm máu là phương pháp duy nhất có thể xác định chính xác đó là bệnh do vi-rút Zika hay sốt xuất huyết.
- Độ nguy hiểm: Nếu sốt xuất huyết thường khá nguy hiểm, có thể gây nên biến chứng nặng dẫn đến tử vong thì sốt siêu vi và sốt do vi-rút Zika ít lo ngại hơn. Thông thường, sốt siêu vi sẽ tự khỏi trong vòng 3-7 ngày và người mắc bệnh do vi-rút Zika cũng có khả năng hồi phục hoàn toàn. Mặc dù chưa ghi nhận trường hợp tử vong nào, vi-rút Zika lại được cho là ảnh hưởng đến phụ nữ mang thai và có liên quan đến hội chứng não nhỏ ở thai nhi.
Ngoài ra, ThS. Nguyễn Kiên Cường, Viện Y học Dự phòng Quân đội còn cho biết thêm cách phân biệt sốt Zika với sốt rét. Theo đó, sốt rét là bệnh do ký sinh trùng sốt rét gây nên, lây truyền qua muỗi Anophen. Các triệu chứng lâm sàng có đặc trưng riêng là sốt thành cơn, có chu kỳ: sốt rét run, sốt nóng và vã mồ hôi, kèm theo các biểu hiện khác là thiếu máu, gan to… Còn người nhiễm vi rút Zika có các triệu chứng như sốt, đau đầu, xung huyết da, niêm mạc mắt… các biểu hiện thường nhẹ, thường kéo dài khoảng 4-7 ngày. Nhìn chung khó phân biệt với sốt xuất huyết nếu chỉ dựa vào lâm sàng. Phân biệt sốt xuất huyết với sốt do vi rút Zika cần dựa vào xét nghiệm.
Phòng ngừa
Tiến sĩ Vũ Đức Chính, Trưởng khoa Côn trùng, Việt Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương cho biết: Tại Việt Nam, các tỉnh phía Nam là nơi dễ bùng phát dịch bởi thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều tạo điều kiện cho sự sinh sôi, phát triển của muỗi Aedes. Ở miền Bắc, từ tháng 7 đến tháng 11 là mùa cao điểm của dịch bệnh sốt xuất huyết.
Bệnh do vi-rút Zika cũng như bệnh sốt xuất huyết, sốt siêu vi, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc-xin phòng bệnh. Do đó, biện pháp ngăn ngừa hiệu quả nhất vẫn là tiêu diệt vật trung gian truyền bệnh bằng cách: giảm thiểu các khu vực có nước đọng, đậy kín các dụng cụ chứa nước, thường xuyên phát quang bụi rậm, vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, sử dụng lưới chắn muỗi. Đối với vùng đang có dịch, phải phun thuốc diệt muỗi trên diện rộng.
Ngoài ra, những người đang ở trong vùng có dịch bệnh, cũng như người hay di chuyển giữa các vùng, phụ nữ mang thai cần lưu ý để tránh bị muỗi đốt: mặc quần áo dài, sử dụng thuốc chống muỗi đốt, mắc màn khi ngủ.