PHÒNG CHỐNG BỆNH DẠI
LÂY SANG NGƯỜI
Bệnh Dại là bệnh viêm não cấp tính do vi-rút dại lây truyền từ động vật mắc bệnh sang người khi bị cắn, cào của động vật.
Bệnh Dại là bệnh viêm não cấp tính do vi-rút dại lây truyền từ động vật mắc bệnh sang người khi bị cắn, cào của động vật. Tại Việt Nam bệnh Dại lưu hành nhiều địa phương với nguồn truyền bệnh là chó dại. Hàng năm số người chết do mắc bệnh Dại từ vài chục đến cả trăm người nên là mối nguy cơ lớn cho cộng đồng.
a. Chó mắc bệnh dại thường tăng cao vào những mùa nắng nóng. Chó nghi dại thường có các biểu hiện sau:
- Thể điên cuồng: các phản xạ vận động bị kích thích mạnh, chó cắn sủa người lạ dữ dội, quá vồ vập khi chủ gọi, chỉ cần một tiếng động nhẹ là chó nhảy lên sửa từng hồi dài, dữ tợn. Sau 2 - 3 ngày phát bệnh, chó bỏ nhà đi và thường không trở về, trên đường đi gặp vật gì cũng cắn, gậm, ăn bừa bải, tấn công chó khác và cả người. Chó chết do liệt cơ hô hấp và do kiệt sức vì không ăn uống được.
- Thể dại câm: con vật có thể bị bại liệt nữa thân hoặc 2 chân sau, liệt cơ hàm, nước dãi chảy lòng thòng, con vật không cắn, sủa được chỉ gầm gừ trong họng.
Đối với chó con triệu chứng dại thường không điển hình nhưng tất các con chó bị mắc bệnh dại đều chết trong vòng 10 ngày kể từ khi cho có triệu chứng dại đầu tiên. Mèo ít bị mắc bệnh dại hơn chó, tiến triển bệnh như ở chó; mèo dại hay núp mình vào chỗ vắng, hoặc hay kêu, bồn chồn như khi động đực, cắn khi có người chạm vào.
b. Thời gian ủ bệnh dại ở người: thông thường là từ 1 – 3 tháng sau bị phơi nhiễm, thời gian ủ bệnh tùy vào tình trạng nặng nhẹ của vết cắn, vị trí vết cắn có liên quan đến nơi có nhiều dây thần kinh và khoảng cách từ vết cắn đến não, vết cắn càng nặng và gần thần kinh trung ương thì thời gian ủ bệnh càng ngắn. Các biểu hiện lâm sàng của bệnh dại trên người là sợ nước, sợ gió, co giật, liệt và tử vong. Khi đã lên cơn dại thì tỷ lệ tử vong gần như 100%. Tuy vậy bệnh dại trên người có thể phòng và điều trị dự phòng bằng vac-xin và huyết thanh kháng dại.
CÁC BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG BỆNH DẠI:
1. Truyền thông phòng chống bệnh dại:
Tuyên truyền tới từng hộ gia đình về tính chất nguy hiểm của bệnh dại, các biện pháp phòng, chống bệnh dại để người dân chủ động phòng bệnh dại cho vật nuôi, cho bản thân và cộng đồng.
Tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân chích ngừa vac-xin phòng dại 100% chó, mèo và không được thả chó chạy rông ra đường. Dắt chó ra ngoài đường phải có rọ mõm.
Tuyên truyền cho những người có nguy cơ cao phơi nhiễm với vi rút dại như cán bộ thú y, người mua bán chó, người giết mỗ chó thực hiện tiêm phòng trước phơi nhiễm và những người bị động vật mắc bệnh dại hoặc nghi mắc bệnh dại cào, cắn thực hiện điều trị dự phòng bằng vắc xin, huyết thanh kháng dại theo hướng dẫn của cán bộ y tế.
2. Xử lý vết thương:
- Rửa vết thương ngay sau khi bi cắn. Xối rửa kỹ tất cả các vết cắn/cào trong 15 phút với nước và xà phòng (dầu gội, dầu tắm…), hoặc nước sạch, sau đó sát khuẩn bằng cồn 450 – 700 hoặc cồn I ốt để làm giảm thiểu lượng vi rút dại nơi vết cắn.
- Không làm dập nát thêm vết thương hoặc làm tổn thương rộng hơn, tránh khâu kín ngay vết thương. Trường hợp bắt buộc phải khâu thì nên trì hoãn khâu vết thương sau vài giờ đến 3 ngày và nên khâu ngắt quãng/ bỏ mũi sau khi đã tiêm phong bế huyết thanh kháng dại vào tất cả các vết thương.
Tùy trường hợp cụ thể có thể sử dụng kháng sinh và tiêm phòng uốn ván.
3. Nguyên tắc điều trị dự phòng:
Khi bị súc vật cắn cần theo dõi từ 10 đến 15 ngày.
Trong 15 ngày nếu: súc vật bị ốm, chết, mất tích…phải tiêm vacsin phòng dại ngay.
Súc vật vẫn sống bình thường thì không phải tiêm vacsin phòng dại.
- Chỉ định dùng vắc xin và huyết thanh kháng dại trong điều trị dự phòng bệnh dại tùy theo tình trạng động vật, hoàn cảnh bị cắn hoăc tiếp xúc với nguồn bệnh, vị trí bị cắn, số lượng, tình trạng vết cắn và tình hình bệnh dại trong vùng.
- Lưu ý:
+ Các vết thương do động vật hoang dã cắn cần xử lý và điều trị như đối với động vật bị bệnh dại. Nếu các con vật này được bắt ngay và làm xét nghiệm có kết quả âm tính với bệnh dại thì có thể dừng điều trị dự phòng.
+ Các vết thương do động vật gậm nhấm, gia súc cắn thì xem xét chỉ định tiêm vác xin dại mà không cần tiêm huyết thanh kháng dại.
+ Sử dụng vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại: đường tiêm, lịch tiêm và liều lượng cần tuân thủ theo hướng dẫn của nhà sản xuất đã được Bộ Y tế Việt Nam cấp phép.